Ένα μυθιστόρημα βαθιά πολιτικό & ανθρώπινο, που αφορά προδοσίες ιδεολογιών και ανθρώπων. Μια ανθρωπογεωγραφία της Αμερικής της εποχής του Μακαρθισμού που καθόρισε τον Ψυχρό Πόλεμο.

Φίλιπ Ροθ

Πολλές φορές η 7η Τέχνη του κινηματογράφου είναι η καλύτερη αφορμή για να στραφεί κάποιος στη λογοτεχνία. Εκεί θα βρει κανείς τα «κενά» που δεν μπορεί να καλύψει η μεγάλη οθόνη. Εκεί θα δει τον λόγο του δημιουργού-συγγραφέα και θα εντυπωσιαστεί από τον πλούτο του. Αυτό ακριβώς συνέβη και σ’ εμένα, με την κάπως αργοπορημένη, «ανακάλυψη» του Φίλιπ Ροθ μέσω της τελευταίας μεταφοράς έργου του στη μεγάλη οθόνη. Η Αγανάκτηση με οδήγησε στην σπουδαία Πολιτική του Τριλογία και συγκεκριμένα στο δεύτερο μέρος της, το οποίο αναφέρεται στην εποχή του Μακαρθισμού.

Δύο αφηγητές σε μια ιστορία που κρύβει την ουτοπία των ανθρώπινων ονείρων και την επιρροή της πολιτικής στην πραγμάτωση τους. Ο 70χρονος Νέιθαν Ζούκερμαν, λογοτεχνικό alter ego του Φίλιπ Ροθ, συναντά έναν από τους ανθρώπους-μέντορες που καθόρισαν πολλές επιλογές στη ζωή του: τον καθηγητή, από τα μαθητικά του χρόνια, της αγγλικής λογοτεχνίας, Μάρει Ρίνγκολντ. Μέσα σε 6 βράδια θα αποκαλυφθούν μπροστά μας τα γεγονότα της ταραγμένης 10ετίας του ’50, αλλά και τα μυστικά μιας οικογένειας που έπεσε «θύμα» της πολιτικής και των ψευδαισθήσεων των ιδεολογιών που υποστήριζε.

Ο Ροθ καταπιάνεται με τη ζωή ενός ανθρώπου ο οποίος κατάφερε να πραγματώσει το αμερικάνικο όνειρο. Από βιομηχανικός εργάτης της μεσοδύσης, έγινε αστέρι του Χόλιγουντ, χωρίς όμως να απαρνηθεί τις ιδεολογικές του καταβολές. Πώς μπορεί να επιβιώσει ένας τέτοιος άνθρωπος σε μια κοινωνία που τα φώτα της δημοσιότητας είναι συνεχώς πάνω του;

Η ιστορία μας εξελίσσεται στα πρώτα χρόνια του πολιτικού φαινομένου του Μακαρθισμού. Μιας παράλογης εποχής εσωτερικού φόβου για τυχόν κομμουνιστική διείσδυση στη χώρα της Αμερικής. Η Επιτροπή των Αντιπροσώπων για Αντιαμερικανικές Ενέργειες και οι «μαύρες λίστες» της άλλαξαν και καθόρισαν την καθημερινότητα και τις ζωές πολλών ανθρώπων.

Ένα από τα μεγάλα κεφάλαια της παραπάνω πολιτικής δράσης ήταν οι διώξεις αρκετών καλλιτεχνών. Ο προφανής λόγος ήταν η υποτιθέμενη ανατρεπτική κομμουνιστική τους ιδεολογία, αλλά ο πραγματικός λόγος ήταν η φίμωση του Χόλιγουντ και των εκπροσώπων του. Η δημιουργία ταινιών που έδειχναν το αληθινό πρόσωπο της χώρας, καταγράφοντας με ρεαλιστικό τρόπο την πραγματικότητα και τα προβλήματα της τότε κοινωνίας, ήταν μια άτυπη έκκληση για κοινωνική και πολιτική αλλαγή. Η φιλελεύθερη πολιτική του New Deal του Ρούσβελτ έκανε πολλούς ανθρώπους των Τεχνών να πιστέψουν σε μια αληθινά δημοκρατική και φιλελεύθερη Αμερική. Πώς όμως μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο όταν ακόμη οι Έγχρωμοι δεν έχουν δικαίωμα ψήφου και αντιπροσώπευσης στην πολιτική; Οι δεκαετίες που θα ακολουθήσουν θα είναι γεμάτες με έντονες πολιτικές ζυμώσεις και ίσως ο ήρωάς μας να ήταν μόνο ένας κρίκος σε μια αλυσίδα από πολλές ζωές που θα άλλαζαν.

Φίλιπ Ροθ

Βαθιά εντυπωσιασμένη από τη ροή & την ποιότητα του λόγου του Ροθ, παρακολούθησα την ανάλυση προσωπικοτήτων και χαρακτήρων από όλες τις κοινωνικές και ιδεολογικές τάξεις της Αμερικής. Το πλάσιμο των χαρακτήρων με μοναδική ακρίβεια, από την εξωτερική εμφάνιση μέχρι τη συναισθηματική ένταση, τοποθετεί τον Ροθ όχι μόνο στο βάθρο των μεγάλων λογοτεχνών της Αμερικής αλλά και σημαντικών ανθρωπολόγων και εξαιρετικό διαμορφωτή χαρακτήρων.

Διάβασα πολλές κριτικές για το παρόν έργο και τις τυχόν αναφορές του σε προσωπικά βιώματα του συγγραφέα, σε θέματα «εκδίκησης» για κάποια γραπτά της πρώην συζύγου του. Δεν θα μείνω όμως σ’ αυτό. Ο Ροθ κάνει κάτι πέρα απ’ αυτό. Σε μια εποχή (1998), λίγο πριν το τέλος της θητείας του Κλίντον και την άνοδο του λαϊκιστή Μπους, υπενθυμίζει στην αμερικάνικη κοινωνία σημαντικές σελίδες της ιστορίας μιας χώρας που, θέλοντας και μη, καθόρισε τον 20ο αιώνα με τις πολιτικές της επιλογές. Δυστυχώς, ο Ροθ υπενθυμίζει ότι οι συμπολίτες του ξεχνούν πολύ εύκολα και επαναλαμβάνουν λάθη, χωρίς να υπολογίζουν τον αντίκτυπο. Πόσο ειρωνικά επίκαιρη είναι η παραπάνω πρόταση;

Το χαρακτηριστικό του παραλογισμού της ανθρώπινης προδοσίας κυριαρχεί σε κάθε σελίδα του βιβλίου. Από χωρία της Βίβλου έως τα έργα του Σαίξπηρ, η προδοσία σε κάθε της μορφή είναι το κομβικό στοιχείο της ζωής του ανθρώπου. Ο Τζ. Έντγκαρ Χούβερ τερμάτισε την έννοια της προδοσίας, φακελώνοντας ολόκληρη την Αμερική!

Άραγε δεν θα μπορέσει να ξεφύγει ή καλύτερα να ξεπεράσει τον εαυτό του και τα πάθη του ο άνθρωπος;

Ο Φίλιπ Ροθ δεν αφήνει τίποτα όρθιο (και καλά κάνει…)!

Πολυγραφότατος και πολυβραβευμένος, με κορυφαίο το διεθνές βραβείο Man Booker International του 2011 για το σύνολο του έργου του, είναι ένας από τους  πιο σπουδαίους λογοτέχνες της Αμερικής. Τα έργα του, με τα θέματα που τον απασχολούν, αποτελούν τον καλύτερο αναγνωστικό οδηγό μιας πολύπλευρης χώρας με πλούσιο τόσο παρελθόν όσο και μέλλον. Ήθελα να γράψω για πράγματα που φαίνονταν σημαντικά και τα πράγματα που φαίνονταν σημαντικά ήταν τα πράγματα που δεν γνώριζα, αναφέρει ένας από τους ήρωες του βιβλίου. Ο Ροθ πάλι είναι ένας αρκετά καλός γνώστης και κριτής και είμαστε τυχεροί που έχουμε στα χέρια μας τέτοια έργα! Αλλά, αν επιστρέψουμε στην αρχική θέση της παραπάνω κριτικής, καλό θα ήταν μετά την ανάγνωση του βιβλίου να δείτε δύο εξαιρετικές σχετικές ταινίες : το Καληνύχτα & καλή τύχη και το Trumbo. ♦

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση της Τρισεύγενης Παπαϊωάννου, 20,39€