Τα σπουδαιότερα λογοτεχνικά έργα είναι πρώτα αυτά που γράφτηκαν για το Θέατρο. Το Θέατρο έχει τη δύναμη να ζωντανεύει μπροστά στα μάτια σου ό,τι εσύ φαντάστηκες ξεφυλλίζοντας σελίδες. Η μαγεία του κειμένου και της ερμηνείας των ηθοποιών καθιστά ένα έργο αθάνατο αν παίχτηκε έστω και μία φορά μπροστά σ’ ένα κοίλον.

Αβελάρδος και Ελοΐζα

Ξεκινώντας από τα διαχρονικά έργα των αρχαίων ελλήνων δραματουργών, περνώ στα έργα του Σαίξπηρ και φτάνω στο σήμερα και στον σκηνοθέτη-συγγραφέα Γιάννη Καλαβριανό. Το 2014 παρουσίασε στο Φεστιβάλ Αθηνών το έργο Αβελάρδος και Ελοΐζα και έκτοτε το εξαιρετικό κείμενό του έμεινε ως υπενθύμιση «πως οι μεγάλοι έρωτες βρίσκονται πάντα κοντά μας, περιμένοντας να μας χτυπήσουν».

Σκηνές 31,Ηθοποιοί 3, Ήρωες 2,Νόημα 1

Είμαστε τα λόγια που δεν ειπώθηκαν. Και τα χάδια που δεν ήρθαν. Είμαστε δύο δάκρυα που κατρακύλησαν σε ρούχο μάλλινο χοντροπλεγμένο. Που μου είχες δώσει εσύ.

Βρισκόμαστε στον 12ο αιώνα στο Παρίσι όταν η Φιλοσοφία και η Διαλεκτική έρχονται σε σύγκρουση με τον Μυστικισμό που κυριαρχεί. Μπορείς να εξηγήσεις τίποτα με τη λογική ή απλά πιστεύεις και δεν ερευνάς; Ένα πνεύμα ανήσυχο και δυναμικό αναταράσσει τη «γαλήνη» που έχει επιβάλλει η Εκκλησία: ο Πέτρος Αβελάρδος, ένας από τους σημαντικότερους θεολόγους και φιλοσόφους της εποχής. Σε ηλικία 40 ετών αναλαμβάνει ως μαθήτριά του την 16χρονη Ελοΐζα, μια κοπέλα αρκετά μορφωμένη για την εποχή, μια νέα Υπατία. Και μέσα από έναν πλούτο φιλοσοφικών μαθημάτων γεννιέται ένας έρωτας. Το πάθος για τη γνώση συμβαδίζει με τον σαρκικό πόθο… «καιγόταν από τις σκέψεις του!».

Αβελάρδος και Ελοΐζα

Το μυστικό τους, όμως, αποκαλύπτεται και η εγκυμοσύνη της Ελοΐζας τους αναγκάζει να εγκαταλείψουν το Παρίσι για λίγο. Όμως ο κοινωνικός αντίκτυπος είναι μεγάλος και ο Αβελάρδος της ζητά να παντρευτούν για να κατευνάσουν την κοινωνική κριτική και έτσι να την προστατέψει. Ενώ η ίδια δεν το επιθυμεί, γιατί θεωρεί ότι θα τον εμποδίσει να ανελιχθεί ακαδημαϊκά, στο τέλος δέχεται αν το κρατήσουν μυστικό. Γι’ αυτό όμως ο θείος της, Φυλμπέρ, τους τιμωρεί και σε μια σοκαριστική σκηνή, το ζευγάρι χωρίζεται από «καλοθελητές». Τότε ο Αβελάρδος καταφεύγει στον εγκλεισμό του σε μοναστήρι και απαιτεί από την Ελοΐζα να πράξει το ίδιο. Για 20 χρόνια είναι χωρισμένοι και βιώνουν κάθε ταπεινώσεις από το εκκλησιαστικό τους περιβάλλον. Ο Αβελάρδος είναι αδύναμος, όμως η αγάπη της Ελοΐζας είναι ακόμα δυνατή και είναι αυτή που την κάνει να υπομένει. Όμως «αυτό που πιο πολύ απ’ όλα δεν μπορεί να χωρέσει ο ανθρώπινος νους, είναι η απόσταση ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που κάποτε αγαπήθηκαν».

Μετά από μια σύντομη ανταλλαγή επιστολών η επικοινωνία τους διακόπτεται και η ζωή τους συνεχίζεται… ώσπου έναν Απρίλη μια επιστολή φτάνει στα χέρια της Ελοΐζας: «Δεν προλάβαμε αγάπη μου. Ποτέ δεν προλαβαίνουμε». Θα ζητήσει η σωρός του θα ταφεί στο ίδιο μοναστήρι που βρίσκεται εκείνη. Όταν θα περάσουν άλλα 20 χρόνια και εκείνη φύγει δεν θα τους επιτραπεί να θαφτούν πλάι-πλάι. Η ζωή τους γίνεται θρύλος και 700 χρόνια μετά η συγκινημένη απ’ αυτήν, Ιωσηφίνα Βοναπάρτη, διατάζει να μεταφερθούν τα οστά τους και να ταφούν μαζί στο Κοιμητήριο του Père Lachaise.

Υπάρχουν κάποιες αγάπες που δεν μπορούνε να φανερωθούν στο φως της μέρας. Γιατί δεν τις αντέχει ο χρόνος που γεννήθηκαν. Τότε και αυτές βρίσκουν άλλους χρόνους, αναποδογυρίζουνε τη μέρα και ψάχνουν χαραμάδες. Στις πόλεις αν ξυπνήσεις κάποιες νύχτες, ανοίξεις τα παράθυρα-κι έχεις εκπαιδευτεί να βρίσκεις χαραμάδες-θα ακούσεις ανθρώπους να γελούν, να κυνηγιούνται μέσα σε στενά, να αγκαλιάζονται σε πλαταιίτσες γύρω από δέντρα. Είναι εκείνες οι αγάπες που δεν τις σήκωσε η μέρα.

Ένα ακόμα βιβλίο-έργο για τον Έρωτα; Θα σκεφτεί κάποιος.

Μα δεν βαρέθηκαν να ασχολούνται με κάτι τόσο ρευστό; Θα σκεφτεί κάποιος άλλος.

Τι κάνει το έργο του Καλαβριανού τόσο σημαντικό; Είναι η μαεστρία του λόγου; Η αμεσότητα σκέψεων και εικόνων; Ή μήπως είναι η ικανότητά του να συγκεντρώσει σ’ ένα έργο την έννοια του Έρωτα και να κάνει τους αναγνώστες-θεατές να ταξιδέψουν;

Στο έργο θα συναντήσει κανείς την Αντιγόνη του Σοφοκλή, τον Ρωμαίο και την Ιουλιέτα του Σαίξπηρ, τον κρητικό Ερωτόκριτο, τα λόγια της Γκόλφως σε στίχους της Λένας Κιτσοπούλου, το ποίημα της Δημουλά «Γας Ομφαλός», όλη την ποίηση της Αγγελάκη-Ρουκ, τον έρωτα όπως τον έχει ζωγραφίσει ο Chagall και ο Klimt, τις σπαρακτικές ηρωίδες του Βούλγαρη από τις «Νύφες» και την «Μικρά Αγγλία», την αγάπη του Καρυωτάκη και της Πολυδούρη, το «Τελευταίο Αντίο» του Βασιλικού, τη μουσική του Χατζιδάκι για τον «Μεγάλο Ερωτικό».Όλα αυτά μέσα σε ένα κείμενο 87 σελίδων!

Ιδιαίτερη μνεία οφείλει να γίνει στην εξαιρετική ερμηνεία των ηθοποιών Γιώργου Γλάστρα, Χριστίνας Μαξούρη και Ελένης Κοκκίδου που μας μετέφεραν με το μοναδικό τους ταλέντο την παραπάνω ιστορία.

Ο Γιάννης Καλαβριανός έχει γράψει ακόμη το θεατρικό έργο «Γιοι&κόρες». Επίσης έχει διασκευάσει-μεταφράσει τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη» της Έμιλυ Μπροντέ για την θεατρική παραγωγή του Κ.Θ.Β.Ε (2017). ♦

Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γαβριηλίδης. Σελίδες 140 | Τιμή 5,51€